Leczenie warunkowe część 2 – rozważania prawne

W poprzednim wpisie rozważałam ważny temat leczenia warunkowego w gabinecie stomatologicznym. Zgodnie z obietnicą postanowiłam tym razem skonfrontować aspekty medyczne z prawnymi razem z radcą prawnym Michałem Kaczorem.

 

Ostatnio przedstawiłam swoje stanowisko w sprawie informowania pacjenta na temat możliwości leczenia, czy w świetle prawa również istnieje taki obowiązek?

 

W świetle prawa są Państwo zobowiązani do poinformowania Pacjenta o proponowanych oraz możliwych metodach leczenia. Obowiązek taki przewiduje zarówno art. 31 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty1 oraz art. 13 ust 3 Kodeksu Etyki Lekarskiej2. Należyte poinformowanie pacjenta o innych możliwych metodach leczenia jest niezwykle istotne także z punktu widzenia skuteczności zgody na wykonanie danego zabiegu leczniczego. Pacjent, który nie został należycie poinformowany o innych dostępnych metodach leczenia może bowiem próbować kwestionować prawną skuteczność swojej zgody. W aktualnym orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zgoda pacjenta, aby była niewadliwie udzielona, musi być należycie „poinformowana” (tj. objaśniona, świadoma)3.

Podsumowując, informowanie pacjenta o możliwych metodach leczenia, nawet jeżeli lekarz dentysta uważa je za mniej skuteczne, jest konieczne. Jest to nie tylko obowiązek lekarza, ale także  zabezpieczenie przed ewentualnymi roszczeniami ze strony pacjentów.

 

Kolejnym problemem, który poruszyłam poprzednim razem była kwestia istnienia, bądź braku obowiązku podjęcia  przez lekarza bardzo ryzykownego leczenia, którego zażądał pacjent. Moim zdaniem lekarz dentysta nie ma  obowiązku podjęcia takiego leczenia (oczywiście za wyjątkiem sytuacji ratujących życie). A jakie jest stanowisko prawa w tym temacie?

 

Niestety nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Wszystko zależy od okoliczności danego przypadku. Pierwszą i fundamentalną sprawą jest ustalenie, czy rozwiązanie na które naciska pacjent jest zgodne z wymaganiami aktualnej wiedzy medycznej. Jeżeli pacjent upiera się na zastosowanie metody przestarzałej i nieodpowiadającej wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, wówczas lekarz nie ma obowiązku zastosować się do takiego żądania. Podstawą prawna do takiej metody jest wówczas artykuł 57 Kodeksu Etyki Lekarskiej. Zgodnie z tą regulacją lekarzowi nie wolno posługiwać się metodami uznanymi przez naukę za szkodliwe, bezwartościowe lub nie zweryfikowanymi naukowo. Wybierając formę diagnostyki lub terapii lekarz ma obowiązek kierować się przede wszystkim kryterium skuteczności i bezpieczeństwa chorego oraz nie narażać go na nieuzasadnione koszty. Jeżeli sytuacja dotyczy alternatywnych metod, z których żadna nie jest np. przestarzała – po prostu mogą być zastosowane zamiennie – wówczas zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym4, o takich alternatywnych metodach dentysta musi poinformować pacjenta, ostateczny wybór sposobu leczenia należy zawsze do pacjenta. Pacjent może więc wybrać metodę mniej skuteczną zdaniem lekarza, a lekarz wolę pacjenta musi w takim wypadku uszanować.

 

Tutaj powstaje pytanie, czy uszanowanie woli pacjenta jest równoznaczne z koniecznością podjęcia leczenia, które wybrał pacjent, a którego lekarz nie akceptuje. W mojej ocenie w takim wypadku, o ile nie zachodzi przypadek zagrożenia zdrowia lub życia pacjenta, lekarz ma prawo nie podjąć lub odstąpić od leczenia. Takie uprawnienie wynika wprost z art. 38 ust 1 ustawy. Jednakże, jeżeli lekarz podjął się już leczenia pacjenta, a wystąpił konflikt w sposobie dalszego leczenia, lekarz w przypadku odstąpienia od leczenia ma obowiązek dostatecznie wcześnie uprzedzić o tym pacjenta i wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza. W takim wypadku zachodzi też konieczność uzasadnienia tej decyzji i odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej. Odmowa podjęcia  leczenia (w przeciwieństwie do odstąpienia)nie musi być odnotowana w dokumentacji medycznej. Wszystkie powyższe przypadki wynikają z przywołanego już art. 38 ustawy.

 

Przy okazji tego pytania warto wspomnieć o innym istotnym przypadku, gdy lekarz ma prawo odmówić pacjentowi leczenia. Podstawę taką daje utrata zaufania pomiędzy lekarzem, a pacjentem. Utrata zaufania może wynikać przykładowo z kwestionowania przez pacjenta kompetencji zawodowych i umiejętności lekarza, uporczywej odmowy współpracy z lekarzem lub nie stosowania się do udzielanych mu wskazań terapeutycznych, co w efekcie podważa racjonalność podjętego leczenia.

Opisując możliwości odmowy podjęcia się leczenia, należy zaznaczyć, iż w przypadku sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta lub też sytuacji niecierpiącej zwłoki (przy jednoczesnym braku możliwości udzielenia pomocy medycznej przez inne instytucje powołane do świadczenia usług medycznych), lekarz nie ma prawa odmówić pomocy pacjentowi.

 

Czy w świecie prawa istnieje  takie pojęcie jak „ leczenie warunkowe” ?

Nie. Pojęcie to wykształciło się w praktyce lekarskiej, jednak nie ma ono uzasadnienia na gruncie przepisów prawa. W przypadku ewentualnego sporu sądowego nie można zasłaniać się argumentem, że leczenie było „warunkowe”. Jeżeli wedle wiedzy lekarskiej dana metoda leczenia nie da żadnych efektów terapeutycznych – lekarz nie powinien jej nawet proponować pacjentowi, a w przypadku nacisku z jego strony – nie godzić się na jej zastosowanie. Sytuacja wygląda jednak inaczej, jeżeli istnieje kilka alternatywnych metod – dopuszczalnych, lecz o różnej skuteczności terapeutycznej. Nie można bowiem przyjąć, że metoda mniej skuteczna jest „leczeniem warunkowym”, gdyż mimo wszystko powinna ona w pewnym stopniu pomóc pacjentowi.

 

Ostatnim dylematem jaki chciałabym żebyśmy wspólnie skonfrontowali jest kwestia odpowiedzialności za leczenie warunkowe. Zdarza się, że pacjent mimo nalegań lekarza, aby danego rozwiązania nie wybierać –decyduje się na nie, a w momencie kiedy to rozwiązanie się nie sprawdza – pozostaje żal zarówno po stronie pacjenta i dentysty. A kogo odpowiedzialnością obarcza prawo ?

W opisanym przypadku bardzo dużo zależy od należytego poinformowania pacjenta oraz od tego, czy kompromisowe rozwiązanie mieści się w granicach sztuki lekarskiej. Jeżeli pacjent został należycie poinformowany o metodach leczenia i świadomie wybrał metodę mniej skuteczną lekarz musi ten wybór uszanować. Istotne jest natomiast bardzo dokładne poinformowanie pacjenta o możliwych konsekwencjach, w tym także ewentualnej nieskuteczności wybranej metody. Dobrą praktyką jest potwierdzanie takich informacji na piśmie z pacjentem. W mojej ocenie, jeżeli pacjent należycie poinformowany świadomie wybierze mniej skuteczną metodę leczenia, wbrew sugestiom lekarza, wówczas lekarz nie powinien ponieść odpowiedzialności za nie osiągnięcie należytego rezultatu takiego leczenia.

 

Zdaniem orzecznictwa sądowego6 w sytuacji, gdy istnieją alternatywne metody lecznicze lekarz powinien uczynić wszystko, by przekonać pacjenta do optymalnej, jego zdaniem, metody medycznej. Jest to istota staranności zawodowej lekarza. Ostateczna jednak decyzja należy do pacjenta, który zresztą może wybrać metodę mniej inwazyjną lub nawet o zmniejszonej skuteczności terapeutycznej, także ze względów pozamedycznych.

Bardzo się cieszę , że mogliśmy wspólnie omówić  kilka wątpliwości związanych z leczeniem warunkowym i mam nadzieję, że będą one przydatne dla naszych czytelników !

 

W sprawie przypisów i jakichkolwiek wątpliwości proszę o kontakt:

annasmorag@interia.pl

m.kaczor@legal-atelier.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *